Vanavond zijn we om 20.00 uur twee minuten stil. Tenminste, dat is wat er verwacht wordt van elke Nederlander tijdens de dodenherdenking. Maar waar komt de dodenherdenking eigenlijk vandaan en heb jij er nog gevoelens bij?

Geschiedenis van de Dodenherdenking

De dodenherdenking wordt sinds 1945 uitgevoerd en was in eerste instantie enkel en alleen voor het herdenken van de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog. Al op 9 mei 1945, kort na het einde van de Tweede Wereldoorlog, werd de eerste herdenking gehouden. Deze was, net als nu nog, op De Dam in Amsterdam. De eerste jaren na de oorlog werd deze herdenking elk jaar meer uitgebreid en uitgevoerd volgens een vast protocol. Sinds 1961 worden alle slachtoffers van oorlogssituaties en vredesmissies herdacht, inclusief de Duitse soldaten en de gecollaboreerde Nederlanders. Maar dat laatste blijft een gevoelig punt. Het Comité 4/5 mei omschrijft het doel van de herdenking als volgt:

‘Tijdens de Nationale Herdenking herdenken wij allen – burgers en militairen – die in het Koninkrijk der Nederlanden of waar ook ter wereld zijn omgekomen of vermoord sinds het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog, in oorlogssituaties en bij vredesoperaties.’

dodenherdenking

Ver van mijn bed show? 

Naarmate de jaren vorderen, raakt de Tweede Wereldoorlog steeds verder achter ons. Dit jaar is het al 72 jaar geleden dat de oorlog eindigde. Daardoor zijn er ook steeds minder mensen in leven die de oorlog nog daadwerkelijk mee hebben gemaakt. Minder mensen die de angst, onzekerheid en pijn van die periode kennen. Jonge gezinnen groeien op met ouders en grootouders die na de oorlog zijn geboren. Ook zijn er steeds minder Nederlanders betrokken bij oorlogssituaties en vredesmissies.  Daar rijst dan dus ook de vraag of de herdenking nog actueel genoeg is. Is de herdenking geen ver van mijn bed show?

Aan de andere kant is er vorig jaar een groepering opgestaan die onder de #geen4meivoormij protesteerde tegen de huidige samenleving, de opkomst van het fascisme en de moslimhaat in Nederland.  Zij weigerden te herdenken, nu de problemen die herdacht worden nog te actueel zijn.

Mijn 4 mei

Voor mij persoonlijk is de dodenherdenking nog zeer belangrijk. Mijn vader, hij zou dit jaar 80 zijn geworden, heeft de oorlog als jongetje van zeer dichtbij meegemaakt. In de hongerwinter was hij genoodzaakt een hongertocht, te voet,  van Haarlem, via Amsterdam, naar Enschede te maken om zo voedsel te kunnen vinden. Tijdens deze tocht is hij, tijdens een bombardement op Deventer, gered door een Duitse soldaat.

Naarmate hij ouder werd kreeg de oorlog een steeds grotere rol in zijn leven. Als kind heeft hij me praktisch ‘elk’ museum laten zien en kon hij uren vertellen over zijn ervaringen in de oorlog. Hij hechtte grote waarde aan de herdenking op 4 mei, maar ook aan de viering van onze vrijheid op 5 mei. Ondanks alle ellende heeft hij altijd oog gehad voor het verhaal achter de ‘gewone Duitse soldaat’ die in zijn ogen net zo goed slachtoffer was. Het feit dat deze verhalen en herinneringen mij met de paplepel zijn ingegoten, heeft er zeker voor gezorgd dat mijn 4 mei stil is.

Maar als ik de spelende kinderen in de straat hoor (4 mei valt tenslotte vaak in een vakantie dus kinderen blijven langer op) twijfel ik hoe lang de herinnering nog op deze manier doorgaat én vind ik het lastig welke ‘eisen’ ik straks aan Roos en Pim ga stellen als ze groter zijn. Pim heeft opa nooit gekend. Roos was net één toen hij overleed. Hoewel ze beide over hem praten, hebben ze ook beide geen beeld. In hoeverre snappen zij nog waarom het belangrijk is? Wat zegt oorlog, angst en verdriet hen? Ik ben juist enorm dankbaar dat we ze daar nog tegen kunnen beschermen. Of is het zo dat de mensen achter #geen4meivoormij een punt hebben en is het juist nog zo actueel…. ik vind het lastig!

Wat vind jij?

 

Gast

Soms krijgen wij aanvragen binnen van lezers om een hun verhaal kwijt te kunnen, deze hebben wij om het herkenbaar te houden onder Gastredactie geplaatst.